Podstawowe obowiązki banku. Ujęcie analityczne
1. Przyjmowanie sum pieniężnych
Bank obliguje się przede wszystkim do przyjmowania sum pieniężnych wpływających na rachunek bankowy posiadacza i ujawniania ich przez dokonywanie odpowiedniego wpisu na rachunku. Jest to obowiązek podstawowy, warunkujący z reguły powstanie innych powinności banku. Nie ma znaczenia postać dokonywanej wpłaty (gotówką lub bezgotówkowo) oraz jej pochodzenie (wpłata przez posiadacza lub przez inne podmioty).
2. „Przechowywanie” sum pieniężnych
Bank ma obowiązek „przechowywania” środków pieniężnych posiadacza
rachunku. Z pewnością nie chodzi tu o przechowywanie przewidziane
w art. 835 KC z uwagi na inny przedmiot „przechowania” w umowie rachunku
bankowego (środki pieniężne w znaczeniu abstrakcyjnym jednostek pienię-
żnych). „Przechowanie” banku w umowie rachunku bankowego oznacza ra-
czej pieczę prawną banku nad powierzonymi mu środkami pieniężnymi.
Przyjmując i „przechowując” sumy pieniężne, bank przyjmuje za siebie obo-
wiązek depozytariusza w szerokim znaczeniu, zapewniając posiadaczowi ra-
chunku bezpieczeństwo majątkowe jego środków pieniężnych.
3. Umożliwienie dysponowania środkami pieniężnymi
Bank zobowiązany jest umożliwić posiadaczowi dysponowanie sumami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku, przede wszystkim - w wyniku wykonywania poleceń rozliczeniowych i innych posiadacza. Umowa może precyzować formy i zasięg tych rozliczeń (np. umowa rachunku pomocniczego, umowa rachunku kart płatniczych). Regułą jest swobodne dysponowanie posiadacza środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku (art. 725 i 726 KC i 51 PrBank). Z ustawy lub umowy mogą wynikać ograniczenia takiej swobody. Odmowa wykonania polecenia posiadacza (rozliczeniowego i innego) może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w przepisach szcze-gólnych (art. 727 KC). Może też nastąpić wówczas, gdy dane polecenie byłoby sprzeczne z prawem (art. 58 KC). Dowód podstaw prawnych odmowy ciążyłby na banku.
Umożliwiając posiadaczowi dysponowanie środkami pieniężnymi, bank pośredniczy w dokonywaniu zapłat w obrocie bezgotówkowym, wykonując polecenia rozliczeniowe posiadacza.
4. Zwrot środków pieniężnych
Bank ma obowiązek zwrotu sum pieniężnych (w całości lub w części) na każde w zasadzie jego żądanie, chyba że umowa wprowadza jakieś dalsze warunki powstania obowiązku zwrotu (np. wypowiedzenie, art. 726 KC). Należy zaznaczyć, że nawet w zakresie umowy o lokatę terminowa bank ma z reguły obowiązek zwrócić w całości lub w części lokatę na żądanie posiadacza przed upływem terminu. Wyłączenie lub ograniczenie obowiązku zwrotu mogłoby nastąpić w wyniku dodatkowych porozumień banku z przedsiębiorcą (np. obejmujących tzw. blokady rachunku, kaucji obejmującej sumy złożone na rachunku, umieszczenie w umowie kredytowej tzw. klauzul potrącenia i in).
Omawiany obowiązek zwrotu środków pieniężnych posiadacza stanowi przejaw zapewnienia posiadaczowi odpowiedniego bezpieczeństwa majątkowego.
5. Komunikowanie o saldzie na rachunku
Z przepisu art. 728 § 1 KC wynika powinność komunikowania posiadaczowi o rozmiarze figurujących na rachunku bankowym sum pieniężnych (saldo rachunku). Należy wyraźnie odróżnić sam obowiązek komunikowania od sposobu wykonywania tego obowiązku (np. co do techniki informowania, terminu informowania, momentu zakomunikowania). Niesłusznie niekiedy w piś-miennictwie pomniejsza się znaczenie omawianego obowiązku banku. Istotny (a nie tylko porządkowy) charakter tej powinności wynika z faktu, iż z jego wykonaniem łączą się doniosłe konsekwencje prawne.
6. Zachowanie tajemnicy bankowej
Na banku ciąży obowiązek zachowania tajemnicy bankowej. Jest to obo-
wiązek należący z pewnością do essentialii negotii umowy rachunku banko-
wego, mimo że nie stwierdzono tego wprost w treści ani art. 725 KC. Obo-
wiązek zachowania dyskrecji należy do tzw. uniwersalnych powinności banku
(nie jest on bowiem związany z określoną umową bankową). De lege lata stara-
no się uregulować ten obowiązek szerzej i precyzyjniej (art. 104-105 PrBank).
Przejawia się on w trzech zasadniczych płaszczyznach: czasowej (czas trwania
obowiązku), podmiotowej (wobec kogo bank zobowiązany jest dochować se-
kretu) i przedmiotowej (jakie są tzw. fakty konfidencjonalne, a jakie można
ujawniać). Najwięcej trudności interpretacyjnych tworzy obecnie ustalenie
przedmiotowego zakresu tajemnicy bankowej.
7. Zapłata wynagrodzenia
Na banku może ciążyć obowiązek zapłaty posiadaczowi rachunku określonego wynagrodzenia w postaci odsetek. Zasady oprocentowania i wysokość odsetek określone są z reguły w umowie z bankiem (najszerzej - w umowie o lokatę terminową). W tym zakresie następuje zazwyczaj odesłanie do sto-sownych aktów wewnętrznych banku (zarządzeń prezesa lub uchwał zarządzeń banku). Z reguły korzyść majątkowa posiadacza (przedsiębiorstwa) nie przyjmuje innych postaci niż odsetki. Różnej postaci premie (rzeczowe i pieniężne) związane z posiadaniem rachunku bankowego dotyczą z reguły umów rachunku oszczędnościowego.